Het leven van de GIF · StickerVibe

Het vorige verhaal eindigde op een technische draad: bijna elke vroege virale meme bewoog als een GIF. Dat is geen toeval. Zo’n vijftien jaar lang was de GIF de enige manier om iets bewegends op een webpagina te zetten — en lang nadat dat niet meer waar was, bleef het het formaat waar memes van gemaakt zijn. Zo werd een bestand gebouwd voor 1987 de moedertaal van internetreacties.

Geboren voor een trage modem

De GIF — Graphics Interchange Format — werd op 15 juni 1987 uitgebracht door de onlinedienst CompuServe, in een project geleid door een programmeur genaamd Steve Wilhite. Het probleem dat het oploste was alledaags: hoe stuur je een kleurenplaatje naar mensen op allerlei computers, door een telefoonlijn, zonder dat het de hele middag kost. Het antwoord was een compact formaat met een verliesvrij compressieschema (LZW) en een palet van maximaal 256 kleuren — weinig genoeg om bestanden piepklein te houden, genoeg om een strak logo, een cartoon of een diagram te tekenen.

Dat palet is de hele persoonlijkheid van de GIF. Geef hem een foto en hij moet bijna elke kleur weggooien; geef hem een vlakke tekening met een handvol kleuren en hij is bijna perfect. Decennia later is dat nog steeds precies de afweging — en precies waarom stickers en simpele animaties, niet foto’s, zijn wat het formaat het beste doet.

Een raster van kleurstalen met “≤ 256” eronder, een gele badge met een plusteken en een dambordvierkant met een roze cirkel erop, dat voor een doorzichtige achtergrond staat.

De twee bepalende kenmerken van de GIF: een klein vast palet van hooguit 256 kleuren (geweldig voor vlakke kunst, slecht voor foto’s) en — toegevoegd in 1989 — een transparante achtergrond, de truc die een sticker op elke chatballon laat zitten.

De versie die leerde bewegen

De GIF van 1987 bevatte één stilstaand beeld. Twee jaar later, in 1989, kwam de update die alles veranderde: GIF89a. Die voegde twee functies toe die een beeldformaat een bewegend formaat maakten. Ten eerste transparantie — een pixel kon worden gemarkeerd als “toon wat er achter mij zit”, wat een rond gezicht op een gekleurde achtergrond laat zitten zonder een wit kader eromheen. Ten tweede, en beroemder, animatie: een GIF kon nu meerdere frames bevatten met naast elk een vertraging, zodat een programma erdoorheen kon bladeren als een klein omslagboekje.

Cruciaal is dat GIF89a ook application extension blocks toestond — kleine zakjes met extra instructies die specifieke programma’s konden lezen en andere konden negeren. Die stille functie is waar de lus vandaan kwam.

Waarom hij eeuwig loopt

Een GIF89a kon meerdere frames opslaan, maar niets in de spec van 1989 zei wat er na het laatste moest gebeuren. Stoppen? Opnieuw beginnen? Een paar jaar was het inconsistent. Toen, in 1995, definieerde Netscape — de dominante webbrowser van die tijd — een eigen kleine application extension, het “NETSCAPE2.0”-blok, dat de browser vertelde hoe vaak de animatie te herhalen, inclusief de optie om hem eeuwig te herhalen.

Die ene afspraak is waarom een GIF tot op de dag van vandaag loopt. Het is zo’n specifiek stukje geschiedenis dat je het nog steeds in de bestanden kunt vinden: onze eigen tools snuffelen naar precies dat “NETSCAPE2.0”-teken om een geanimeerde GIF van een stilstaande te onderscheiden. Een beslissing genomen binnen een browser in 1995 is nog altijd de reden dat je reactie-GIF nooit stopt.

Vier frames met een gekleurde bal op verschillende hoogtes, genummerd 1 tot 4 in kleine ronde badges, met een gebogen pijl van frame 4 terug naar frame 1 die een geel oneindigteken draagt. — Waarom een GIF loopt: hij speelt zijn handvol frames af, springt dan terug naar het eerste en begint opnieuw. Netscapes extensie uit 1995 is wat “opnieuw beginnen” “eeuwig” liet betekenen.

De moedertaal van reacties

Geef mensen een formaat dat kort, stil, loopend en makkelijk te maken is, en ze gebruiken het om te reageren. In de jaren 2000 en 2010 werd de reactie-GIF — twee seconden van een gezicht dat met de ogen rolt, een beroemdheid die knikt, een cartoon die wegloopt — een taal op zich, vooral op blogplatforms en forums waar je met een bewegend beeld kon antwoorden in plaats van met woorden. Het is de directe afstammeling van de getypte-reactie-“xeroxlore” uit ons verhaal over papieren memes, behalve dat de reactie nu beweegt.

Halverwege de jaren 2010 was het formaat zo centraal dat de grote platforms GIF-toetsenborden in hun chatvakken bouwden (zoekdiensten als Giphy en Tenor, beide uit het begin van de jaren 2010, bestaan hier precies voor), en een knop met “GIF” werd standaard naast die voor foto’s. Een curieuze voetnoot: veel van die “GIF’s” zijn helemaal geen GIF-bestanden meer — om bandbreedte te sparen serveren de platforms ze stilletjes als kleine video’s. Het woord heeft het formaat overleefd.

“Jif” of “gif”?

Geen enkele geschiedenis van de GIF kan de ruzie ontwijken: harde G, als “gift”, of zachte, als “jif”? Steve Wilhite was ondubbelzinnig — hij bedoelde het als “jif”, en grapte zelfs dat “choosy developers choose GIF”, een knipoog naar een pindakaasslogan. Hij zei het nog eens, op het podium, bij het in ontvangst nemen van een Webby Award voor zijn oeuvre in 2013. Het harde-G-kamp was, en blijft, onvermurwbaar. De meeste woordenboeken vermelden nu simpelweg beide en doen een stap terug. Dat doen wij ook.

Verouderd en onsterfelijk

Naar elke technische maatstaf had de GIF jaren geleden moeten verdwijnen: 256 kleuren, logge bestanden, geen geluid, op elk front verslagen door moderne video. En toch is hij overal, omdat hij iets duurzamers dan pixels bleek te coderen — het idee dat een reactie het best wordt bezorgd als een korte, stille, eindeloos herhalende lus. Formaat verouderd; instinct blijvend.

De GIF gaf memes een lichaam dat kon bewegen. Wat hij nog niet kon, was een grapformaat dragen — een herbruikbare lay-out waar je elke clou in kon gieten. Dat arriveerde halverwege de jaren 2000, in witte blokletters op een foto van een kat.

Hierna in deze reeks: image macros, LOLcats en rage comics — het moment waarop memes een grammatica kregen.