Stickerverhalen · Deel 2 · 1982 – 1986
Wie typte de eerste :-) ?
Op een dag in 1982 typte een informaticus drie tekens als een terloopse inval — en maakte een gezicht dat de machine overleefde waarop hij het typte.
Het vorige verhaal eindigde met een belofte: dat kort na de oorlogskrabbels en gefotokopieerde grappen een toetsenbordtruc leestekens in een gezicht zou veranderen. Dat is de truc. Op één bepaalde dag in 1982 typte een informaticus drie tekens als een terloops voorstel in een online discussie — en maakte per ongeluk een piepkleine meme die er nog altijd is.
Een grap die voor een waarschuwing werd aangezien
Begin jaren tachtig had de informaticafaculteit van de Carnegie Mellon University drukke online prikborden — “bboards”, voorlopers van de nieuwsgroepen, waar docenten, personeel en studenten over alles ruzieden, van parkeren tot politiek. Veel berichten waren grappen. Het probleem was, zoals Scott Fahlman zich later herinnerde, dat een sarcastische opmerking in platte tekst geen toon heeft: een paar lezers misten de grap en vuurden lange, ernstige antwoorden terug, die nog meer mensen aantrokken, tot de oorspronkelijke draad bedolven was. In één geval werd een grappige zin als een echte veiligheidswaarschuwing gelezen.
Dus begonnen mensen — half serieus — voor te stellen om grappen te markeren. Midden in die discussie, op 19 september 1982, stelde Fahlman een oplossing voor die de platte ASCII-terminals van toen konden weergeven:
Ik stel de volgende tekenreeks als grapmarkering voor: :-)
Lees het zijwaarts. In hetzelfde bericht bood hij ook :-( aan — eerst om berichten te markeren die serieus bedoeld waren, al schoof dat symbool al snel op naar het aanduiden van ongenoegen. De afspraak sloeg binnen enkele weken aan op de Carnegie Mellon en verspreidde zich via de primitieve netwerken van toen naar andere universiteiten.
Het bericht dat zoekraakte en toen weer opdook
Fahlman bewaarde nooit een kopie — het had niet als iets groots gevoeld. Bijna twintig jaar lang was het oorspronkelijke bericht simpelweg verdwenen. Toen, in 2001-2002, financierde Mike Jones van Microsoft wat Fahlman het “Digital Coelacanth Project” noemt: Jeff Baird en de technische dienst van de CMU spitten oude back-uptapes door, vonden een station dat ze nog kon lezen en redden het echte bericht — waarmee de verjaardag van de smiley op 19 september 1982 werd vastgepind, net op tijd voor zijn twintigste.
Fahlman is voorzichtig met de claim. Hij gelooft dat hij het teken en het idee van “je hoofd opzij houden” zelf bedacht, maar houdt niet vol dat hij de allereerste mens was die het typte. Mensen hebben hem verteld dat teletype-operators, of familieleden die privébrieven schreven, lang vóór 1982 iets soortgelijks gebruikten; het is, geeft hij toe, “een simpel en voor de hand liggend idee”. Jaren eerder had de romanschrijver Vladimir Nabokov zelfs hardop gewenst om “een speciaal typografisch teken voor een glimlach — een soort holle markering, een liggend rond haakje”. Wat Fahlmans versie belangrijk maakt, is niet dat ze de eerste was, maar dat ze zich verspreidde — precies wat een meme moet doen.
Ondertussen, in Japan: een gezicht dat je niet kantelt
Rond dezelfde tijd nam op de Japanse online dienst ASCII NET een ander soort gezicht vorm aan — een dat je rechtop leest, zonder je hoofd ook maar te kantelen: (^_^). Dit zijn kaomoji, letterlijk “gezichtstekens”, en Yasushi Wakabayashi wordt de oorspronkelijke (^_^) uit 1986 toegeschreven.
De twee stijlen losten hetzelfde probleem van tegengestelde kanten op. Westerse emoticons lees je zijwaarts en laten de mond het werk doen: :-) tegenover :-(. Kaomoji blijven rechtop en laten de ogen het werk doen: de haakjes zijn het gezicht, het middelste teken is de mond, en je verandert de ogen om het gevoel te veranderen — (^_^) blij, (T_T) in tranen. En waar de Amerikaanse smiley onder informatici ontstond, verspreidden kaomoji zich onder mangafans en vooral jongeren, meegedragen door een kawaii — schattigheid — gevoeligheid.
Waarom een gezicht van leestekens bleef hangen
Volgens de definitie uit de vorige verhalen — gekopieerd, onderweg veranderd, alleen in leven zolang mensen het doorgeven — is de getypte smiley een leerboekmeme. :-) werd van prikbord naar prikbord en van campus naar campus gekopieerd, veranderde in een hele dierentuin aan varianten (een knipoog, een neusloze :), een verbaasde open mond, zelfs kleine portretten van de Kerstman of de paus), en de weinige echt nuttige gezichten wonnen, terwijl de rest werd vergeten. Kaomoji deden hetzelfde parallel, aan de andere kant van de wereld.
Beide wezen ook in dezelfde richting. Zodra chatprogramma’s :-) stiekem gingen vervangen door een klein geel plaatje, veranderde het getypte gezicht al in een getekend — de weg die naar de emoji leidt en uiteindelijk naar de sticker die je vandaag aantikt. Een gezicht dat je uit een toetsenbord kunt bouwen, is ongeveer het makkelijkst te kopiëren idee dat er is. Geen wonder dat het zich als een meme gedroeg.
De smiley gaf online schrijven een toon. Maar een markering voor “dit is een grap” is een kleinigheid naast wat er daarna kwam: een woord voor de grappen zelf. Rond diezelfde jaren stond een ruzie op het vroege internet op het punt ons precies dat te bezorgen.
Hierna in deze reeks: hoe de regel van een advocaat over online ruzies een bewust meme-experiment werd — en ons de uitdrukking “internetmeme” gaf.