Çıkartmalar dünyayı nasıl fethetti?

Önceki yazı bir pürüzle bitti. Çıkartmalar Asya’yı fethetmişti ama bir uygulama özelliğiydi, emoji’nin ardındaki Unicode gibi bir standart değil. Bir emoji’nin ardında ortak bir kod olduğu gibi ortak bir çıkartma biçimi yoktu. Bu yüzden dünyanın geri kalanının uygulamaları çıkartma istediğinde, her biri her şeyi sıfırdan yeniden kurmak zorunda kaldı — kendi paketleri, kendi mağazası, kendi dosya biçimi. Bu, o telaşın ve sabit bir resmin nasıl hareket etmeyi öğrendiğinin hikâyesi.

Herkes kendisininkini kurar

Önceki hikâyeden farkı hatırlayın: emoji standarttır, çıkartmalar değil. Bir emoji her yerde çalışır çünkü her cihaz kod noktası üzerinde anlaştı. Bir çıkartma yalnızca onu yapan uygulamanın içinde çalışır, çünkü çıkartma uygulamanın nasıl göndereceğini bildiği bir görüntü dosyasıdır sadece — ve her uygulama boyut, biçim ve bir paketi en baştan nasıl edineceğiniz konusunda farklı seçimler yaptı. O tek gerçek sonraki on yılı biçimlendirdi: tek bir küresel çıkartma sistemi değil, bir düzine paralel sistem.

Platformlar sıraya girer

LINE parayı ve sevgiyi bir kez gösterince, benimseme istikrarlı ve dünya çapında oldu:

• Facebook Messenger, 2013’te bir çıkartma mağazası ekledi; fikri ana akıma taşıyan ilk büyük Batı uygulaması.
• Telegram, 2015’te tam bir çıkartma platformu açtı — ve göreceğimiz gibi, onu herkesten geniş açtı.
• iMessage, 2016’da katıldı; iOS 10 Mesajlar’ın içine bir App Store ekleyince, çıkartma paketleriyle (ve sonra kişiselleştirilmiş Memoji ile).
• WhatsApp — dünyanın çoğunda en büyük mesajlaşma uygulaması — nihayet 2018’de çıkartma ekledi.
• Signal onları 2020’de, Discord ise 2021’de getirdi.

Kapıyı en geniş Telegram açar

Bir platform ayrıca anılmayı hak ediyor. Telegram 2015’te çıkartma eklediğinde, LINE’ın Creators Market’ine daha yakın bir şey yaptı — ama ücretsiz ve anında. Basit bir robot yardımcı aracılığıyla herkes görsel yükleyebilir, bir pakete toplayabilir ve paylaşılabilir bir bağlantı alabilirdi; ücret yok, onay kuyruğu yok, mağaza bekçisi yok. Birine bağlantıyı gönderin, tek dokunuşla paketi ekleyebilirdi.

O açıklık, Telegram’ı meme kültürü ve fan sanatı için doğal bir yuva yaptı ve çıkartma deneylerinin çoğunun neden orada olduğunu açıklar. Ayrıca, açık konuşmak gerekirse, bunun gibi bir web sitesinin size baştan sona eksiksiz, kurulabilir bir paket kurabildiği tek platformdur — tam da Telegram kapıyı açık bıraktığı için. Başka her yerde işin daha fazlası uygulamanın içinde olmak zorunda.

Sabitten hareketliye

“Dünyayı fethetmenin” diğer yarısı teknikti: çıkartmalar hareket etmeyi öğrendi ve sektör nasıl olacağı konusunda hiç anlaşamadı. Biçimler kadrosunu bilmekte fayda var, çünkü sürtünmenin çoğunu açıklıyorlar:

• Sabit çıkartmalar genellikle WebP’dir (Telegram ve WhatsApp ikisi de 512×512 WebP’de karar kıldı) ya da düz PNG — GIF hikâyesinde karşılaştığımız şeffaf arka planlı düz bir görüntü.
• Animasyonlu çıkartmalar üçe ayrılır. Telegram’ın animasyonlu çıkartmaları TGS kullanır; çizimi piksel değil yönerge olarak saklayan minik, sıkıştırılmış bir vektör biçimi (Lottie’nin kompakt bir hâli), böylece hareketli bir çıkartma yalnızca birkaç kilobayt olabilir. WhatsApp animasyonlu WebP ile canlandırır. Discord ve Signal APNG’ye yaslanır. Ve gerçek video için Telegram WEBM (VP9) video çıkartmaları ekledi.

Yani aynı ifade — “animasyonlu çıkartma” — tümüyle hangi uygulamada olduğunuza bağlı olarak bir vektör dosyası, bir raster döngü ya da kısa bir video anlamına gelebilir. Tek bir doğru yanıt yok, yalnızca platform başına kurallar.

Standardı olmamanın bedeli

Tüm bu kolaylık, emoji’nin hiç ödemediği gizli bir bedelle geldi. Çıkartmalar için Unicode olmadığından, bir uygulamada sevdiğiniz bir paket öylece başka birine taşınamaz; boyutlar farklı, animasyon biçimleri farklı, paket dosyaları farklı ve her mağazanın neyi kabul edeceğine dair kendi kuralları var. “Her yer için tek paket” yapmak tek bir iş değil — platform başına farklı bir iş; ki tam da bu yüzden yalnızca bir görsel setini her uygulamanın kendi çıkartma anlayışına çevirmek için araçlar var.

Parçalanma, özgürlüğün vergisidir. Emoji bir standart seçti ve sabit bir set pahasına evrensellik kazandı. Çıkartmalar açıklığı seçti ve iki kez aynı şekilde çalışmak pahasına sonsuz çeşitlilik kazandı.

Dijital çıkartmalar artık dünyadaki hemen herkese, bir düzine uyumsuz biçimde ulaşıyor. Ama bir çıkartma fikri — “bu benim, bu benim ben” demek için soyup yerleştirdiğin küçük bir resim — herhangi bir telefondan çok daha eski. Son bölümden önce, o fikrin gerçekte nerede başladığına kısa bir sapma değer: kâğıtta, yüz yıl önce.

Bu dizide sırada, bir yan gezi: piksellerden önce, kâğıt çıkartmaların bir yüzyılı — kendinden yapışkanlı etiketler, koleksiyoncu albümleri ve kazı-kokla.