มีมไวรัลรุ่นแรก

เรื่องก่อนหน้า ทิ้งคำหนึ่งไว้ให้เรา — “มีมอินเทอร์เน็ต” — พร้อมเครือข่ายที่สร้างมาเพื่อคัดลอกสิ่งต่าง ๆ สิ่งที่ยังขาดคือตัวมีมเอง — สิ่งเฉพาะเจาะจง ตลกไร้สาระ และถูกคัดลอกกว้างขวางจนแม้แต่คนที่ไม่เคยได้ยินคำนี้ก็ยังจำมันได้ ระหว่างราวปี 1996 ถึง 2001 มีมสามอันก็มาถึง ไม่มีอันไหนเป็นภาพถ่ายหรือสโลแกน และหนึ่งในนั้นเต้นระบำได้

ก่อนที่เว็บจะเล่นวิดีโอได้

ตอนนี้อาจนึกภาพยาก แต่กลางทศวรรษ 1990 หน้าเว็บแทบจะแสดงภาพเคลื่อนไหวไม่ได้ด้วยซ้ำ ไม่ต้องพูดถึงการสตรีมคลิป มีมไวรัลรุ่นแรกจึงเดินทางแบบเดียวกับจดหมายลูกโซ่ในเรื่องก่อนหน้า — คือทางอีเมล ส่งต่อจากกล่องขาเข้าสู่กล่องขาเข้า

ตัวที่แจ้งเกิดคือ Dancing Baby — เจ้าหนูวัยเตาะแตะ 3 มิติจ้ำม่ำใส่ผ้าอ้อมที่กำลังเต้นชะชะช่า มันถือกำเนิดในปี 1996 ไม่ใช่ในฐานะมุกตลก แต่เป็น แอนิเมชันตัวอย่าง — ไฟล์เดโมที่แถมมากับ Character Studio ปลั๊กอินของซอฟต์แวร์ 3 มิติ 3D Studio Max ที่สร้างมาเพื่ออวดฟีเจอร์การเคลื่อนไหวของเครื่องมือ (ตัวละครต้นฉบับให้เครดิตแก่ Michael Girard และ Robert Lurye) นักพัฒนาชื่อ John Woodell แปลงเดโมนั้นให้เป็นคลิปที่แชร์ได้ และมันก็กระโดดออกจากโลกซอฟต์แวร์เข้าสู่กล่องขาเข้านับล้าน พอถึงปี 1998 มันก็ดังพอจะไปโผล่ในละครทีวีช่วงไพรม์ไทม์ Ally McBeal — ราว ๆ ช่วงเวลาที่มีมซึ่งเกิดบนเครือข่ายก้าวข้ามเข้าสู่วัฒนธรรมกระแสหลักเต็มตัวเป็นครั้งแรก

สังเกตรูปทรงของมัน — สิ่งที่ถูกสร้างเพื่อจุดประสงค์แคบ ๆ อย่างเดียว ถูกคัดลอก เอาไปใช้ใหม่ และส่งต่อ จนมันมีความหมายต่างจากที่ผู้สร้างตั้งใจไว้โดยสิ้นเชิง นั่นคือรูปแบบสามขั้นจากเรื่องก่อน ๆ ของเรา ที่ตอนนี้เคลื่อนที่ด้วยความเร็วของอีเมล

หน้าเว็บที่เต็มไปด้วยแฮมสเตอร์

อันต่อมาไม่ต้องใช้อีเมลเลย — มันอยู่บนหน้าเว็บหน้าเดียว ในเดือนสิงหาคม 1998 นักศึกษาศิลปะชาวแคนาดาชื่อ Deidre LaCarte สร้างหน้าเว็บบนโฮสต์ฟรี GeoCities เป็นส่วนหนึ่งของการแข่งขันสนุก ๆ กับน้องสาวและเพื่อนว่าใครจะเรียกทราฟฟิกเข้าเว็บได้มากที่สุด ผลงานของเธอคือ Hampster Dance — GIF หนูตัวเล็กเคลื่อนไหวเรียงกันแถวแล้วแถวเล่า กระดุกกระดิกและถีบขาเข้าจังหวะกับเพลงสั้น ๆ เก้าวินาทีที่เร่งความเร็วและวนซ้ำ (ตัวอย่างเสียงจาก “Whistle Stop” ในเรื่อง Robin Hood ของ Disney)

มันเงียบอยู่หลายเดือน แล้วก็ระเบิดในปี 1999 — ยอดเข้าชมหลายแสนครั้ง หน้าเว็บแยกย่อย เสื้อยืด กระทั่งซิงเกิลเพลงขำ ๆ Hampster Dance แสดงให้เห็นว่า ตัวหน้าเว็บเอง ก็เป็นมีมได้ — ไม่ใช่ไฟล์ที่คุณส่งต่อ แต่เป็นสถานที่ที่คุณส่งคนไปหา และมันคัดลอกตัวเองในรูปของลิงก์แทนที่จะเป็นไฟล์แนบ (การสะกดผิดโดยจงใจว่า “hampster” เป็นส่วนหนึ่งของเสน่ห์ — และเช่นเดียวกับการสะกดเพี้ยน ๆ ของ LOLcats ในภายหลัง มันเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้รู้สึกเหมือนมุกวงใน)

All your base

อันที่สามมาจากที่ที่ไม่น่าเชื่อ — เกมยิงในตู้อาร์เขตปี 1989 ชื่อ Zero Wing ผลงานของสตูดิโอญี่ปุ่น Toaplan เมื่อมันถูกพอร์ตลงเครื่อง Sega Mega Drive ในปี 1991 มีคนเพิ่มคัตซีนเปิดเกมที่แปลอังกฤษแบบรีบ ๆ จนแทบไม่เป็นประโยค ตัวร้ายประกาศว่า “All your base are belong to us.” และที่อื่น ๆ ว่า “Somebody set up us the bomb,” กับ “You have no chance to survive make your time.”

หลายปีที่มันเป็นแค่ของแปลกที่เหล่าเกมเมอร์ส่งต่อกัน แล้วราวปี 2000–2001 บรรดาฟอรัม — โดยมี Something Awful เป็นหัวหอก — ก็เปลี่ยนมันให้กลายเป็นปรากฏการณ์เต็มขั้น — อิมเมจแมโครหลายร้อยชิ้นที่แปะวลีนี้ลงบนป้าย กล่องซีเรียล และบิลบอร์ด บวกกับแอนิเมชัน Flash ที่แชร์กันกระหึ่มพร้อมเพลงรีมิกซ์ “All your base” เป็นหมุดหมายในประวัติศาสตร์นี้เพราะมันเป็นสิ่งที่ ทุกคนมีส่วนร่วม — มีมนี้ไม่ใช่ภาพเดียว แต่เป็น เทมเพลต — วลีที่ผู้คนเอาไปใส่ในภาพใหม่นับพัน นั่นคือบรรพบุรุษโดยตรงของยุคอิมเมจแมโครที่กำลังจะมาถึง

อะไรทำให้พวกนี้เป็น “ไวรัล” รุ่นแรก

จดหมายลูกโซ่และ xeroxlore เคยเข้าถึงคนจำนวนมากมาก่อน แต่ช้า ๆ สิ่งที่ใหม่ตรงนี้คือการเข้าถึง บวกความเร็ว บวกการเข้าถึงอีกรอบ — อีเมลและเว็บยุคแรกส่งสิ่งที่เคลื่อนไหวและมีเสียงไปยังคนแปลกหน้านับล้านได้ภายในไม่กี่สัปดาห์ และ — ที่สำคัญที่สุด — ยอมให้แต่ละคนสร้างและแชร์เวอร์ชันของตัวเองซ้ำได้ Dancing Baby พิสูจน์ว่ามีมเป็นวิดีโอได้; Hampster Dance พิสูจน์ว่ามันเป็นสถานที่ได้; “All your base” พิสูจน์ว่ามันเป็นเทมเพลตที่ใครก็เติมลงไปได้

พวกมันยังมีเส้นด้ายทางเทคนิคร่วมกันเส้นหนึ่งที่ร้อยช่วงกลางของเรื่องทั้งหมดนี้เข้าด้วยกัน — เกือบทั้งหมดเคลื่อนที่ในรูปของ GIF — รูปแบบไฟล์ภาพเล็ก ๆ ผู้ต่ำต้อยที่บรรจุเฟรมแอนิเมชันได้ไม่กี่เฟรมและวนซ้ำได้ตลอดกาล มันเป็นตัวละครที่สำคัญต่อชีวิตของมีมมากเสียจนสมควรมีเรื่องเป็นของตัวเอง

แต่ละอันมีชีวิตและเคลื่อนไหวในรูปของลูปเพียงไม่กี่เฟรม — รูปแบบที่ทำให้แอนิเมชันบนเว็บเป็นไปได้ในยุคที่ทุกอย่างบนหน้าเว็บยังเป็นภาพนิ่ง หากอยากเข้าใจมีมที่ตามมา คุณต้องเข้าใจรูปแบบนั้นก่อน

ตอนต่อไปในซีรีส์นี้: ชีวิตของ GIF — มันมาจากไหน ทำไมถึงวนซ้ำ และรูปแบบไฟล์จากยุค 1980 กลายเป็นภาษาแม่ของการรีแอ็กชันบนอินเทอร์เน็ตได้อย่างไร